Instytucja Filmowa Silesia Film
jest instytucją kultury
Samorządu Województwa Śląskiego
Partnerzy
SILESIA FILM

Aktualności

23 lutego 2018

Ja, Marta… – retrospektywa filmów Márty Mészáros, spotkanie z reżyserką oraz wystawa

Márta Mészáros, legenda węgierskiego kina, jedna z najbardziej wyrazistych i uznanych reżyserek oraz scenarzystek w światowej kinematografii. Urodziła się w 1931 r. na Węgrzech, dzieciństwo spędziła w radzieckim Kirgistanie, do kraju wróciła w 1946 r. W 1956 ukończyła moskiewski WGIG. Początkowo pracowała w studiu kroniki filmowej i wytwórni filmów fabularnych. Zadebiutowała w 1968 r. pełnometrażowym filmem fabularnym Dziewczyna i od razu zwróciła na siebie uwagę zarówno widzów, jak i krytyki filmowej. Miała już wówczas za sobą realizację kilkudziesięciu filmów dokumentalnych i uważne oko skierowane na mało popularne tematy: codzienność opresyjnego ustroju, uwikłanie w historię i brutalną politykę, ulotne marzenia i tęsknoty kobiet żyjących w kulturze męskiej dominacji. Kolejne tytuły zyskiwały coraz większe uznanie. Wśród osiągnięć reżyserki są najwyższe laury w świecie kina m.in.: Złoty Niedźwiedź na festiwalu w Berlinie za Adopcję, nagroda FIPRESCI na festiwalu w Cannes za Dziennik dla moich dzieci, Srebrna Muszla na festiwalu w San Sebastian za Jak to w domu. W 2007 roku na festiwalu w Berlinie reżyserka otrzymała Złotą Kamerę za całokształt osiągnięć twórczych. Od lat 70. życie osobiste i twórczość Márty Mészáros jest związana Polską. Wiele z jej filmów powstało w Polsce lub w koprodukcji polsko-węgierskiej jak np.: Córki szczęścia, Po drodze czy Niepochowany.

Nieprzypadkowo tytuł przeglądu filmów Márty Mészáros nawiązuje do tytułu książki wspomnieniowej reżyserki z 1998 r. Ja, Marta…. Jej filmy stanowią odbicie historii rodzinnej, ale także osobistą, wolną od myślenia opresyjnego opowieść o XX wieku. W tej opowieści reżyserka szczególne miejsce zarezerwowała dla pełnokrwistych, wielowymiarowych wizerunków kobiet. W wywiadach niejednokrotnie podkreślała: „Zawsze w moich filmach są kobiety, które szukają samych siebie i prawdy. To może być prawda o dziecku, prawda o rewolucji, prawda naukowa” („Gazeta Wyborcza – Duży Format”, luty 2011). Dzięki uporczywemu oddawaniu głosu kobietom Márta Mészáros stała się jedną z najważniejszych twórczyń dla nurtu feministycznego, choć sama wzdraga się przed jakimkolwiek szufladkowaniem.

Retrospektywie filmów Márty Mészáros towarzyszyć będzie wystawa fotosów filmowych oraz portretów reżyserki (Galeria przez Seansem w kinie Kosmos).

PROGRAM POKAZÓW

7.03.2018 r. (środa), godz.18.00

Adopcja
Występują: Katalin Berek, Gyöngyvér Vigh, Péter Fried
Zdjęcia: Márta Mészáros, Lajos Koltai
Muzyka: György Kovács
Węgry, 1975, 89 min, kopia 35 mm

Meszaros prześwietla węgierską prowincję siermiężnych lat 70. Kata, pracująca w lokalnej fabryce mebli, bezdzietna wdowa po czterdziestce, bardzo chce zostać matką. Jej kochanek, żonaty ślusarz Jóska, nie zgadza się na dziecko. Pewnego dnia do domu Katy trafia Anna, młoda dziewczyna która uciekła z zakładu poprawczego. Między kobietami rodzi się głęboka więź. Powtarzające się w filmie sceny z fabrycznej szlifierni symbolicznie podkreślają stopniowe odzyskiwanie wiary Katy w swoje możliwości i coraz większą determinację w realizacji największego marzenia.

„Mészáros zrobiła bardzo zjednujący film o poszukiwaniu ciepła i zadzierzgnięciu więzów w szorstkiej codzienności swojego kraju, która w czasach socjalistycznego państwa opiekuńczego stała się tym bardziej szorstka, bo funkcje społeczne i inicjatywy obywatelskie przejęła władza – co ludzi jeszcze bardziej od siebie oddaliło. Znalezienie bliskości jest tu zarazem wyzwoleniem i odzyskaniem energii…” (Adam Garbicz, „Kino, wehikuł magiczny. Przewodnik osiągnięć filmu fabularnego. Podróż piąta, 1974-1981”, s. 155)

Film został nagrodzony Złotym Niedźwiedziem na Międzynarodowym Festiwalu Filmowym w Berlinie w 1975 r.

12.03.2018 r. (poniedziałek), godz.18.00 

Po drodze
Występują: Delphine Seyrig, Beata Tyszkiewicz, Jan Nowicki, Halina Winiarska, Wanda Neumann
Zdjęcia: Tamás Andor
Muzyka: Zygmunt Konieczny
Polska/Węgry, 1979, 100 min, kopia 35 mm

Jeden z filmów, które powstały w trakcie trwania długoletniego, burzliwego związku emocjonalno-artystycznego Márty Mészáros z wybitnym polskim aktorem, Janem Nowickim. Po drodze kipi od emocji – jest jak miłosne wyznanie, będące jednocześnie opowieścią o skomplikowanych relacjach międzyludzkich, życiowych zakrętach i poszukiwaniu miłości.

Barbara jest kobietą w średnim wieku – Polką mieszkającą w Budapeszcie. Po rozstaniu z mężem, wybiera się w podróż do Polski w poszukiwaniu równowagi. W Krakowie poznaje Marka – aktora z Teatru Starego (Jan Nowicki), z którym już wkrótce nawiązuje romans. Marek przypomina „kolorowego ptaka” otwierającego Barbarę na zupełnie nowe doświadczenia. Obok Jana Nowickiego w filmie pojawiają się także inni wybitni aktorzy Teatru Starego m.in.: Jerzy Radziwiłowicz, Teresa Budzisz-Krzyżanowska, Jerzy Stuhr czy Piotr Skrzynecki.

W postaci Barbary odbija się historia samej Márty Mészáros, która po bolesnym rozstaniu z mężem, w 1976 r. przyjechała do Polski w poszukiwaniu aktora do filmu Dziewięć miesięcy. Dzięki Andrzejowi Wajdzie poznała Jana Nowickiego, który już wkrótce został nie tylko stałym aktorem reżyserki, ale także partnerem życiowym. W filmie Po drodze są ujęcia, sceny, w których widać rękę zakochanej kobiety. Narracja spowalnia, postać aktora wypełnia ramy ekranu, siła filmowego obrazu bierze się z emocji, fascynacji, z zapatrzenia… . Po drodze idealnie wpisuje się w koncepcję osobistego kina reżyserki, która powiedziała niegdyś, że „Bez miłości i filmu nie warto żyć”. Scenariusz do filmu napisali wspólnie Mártą Mészáros i Jan Nowicki. Współpracował z nimi reżyser i scenarzysta filmowy, autor Rejsu Marek Piwowski.

23.03.2018 r. (piątek), godz. 18.00

One dwie
Występują: Jan Nowicki, Lili Monori, Marina Vlady, Miklos Tonay, Zsuzsa Czinkoczy
Zdjęcia: János Kende
Muzyka: György Kovács
Węgry, 1977, 93 min, kopia 35 mm

Ukoronowanie pełnych niuansów opowieści o relacjach damsko-męskich. One dwie to historia dwóch kobiet znajdujących się na życiowym rozdrożu. Główna bohaterka, czterdziestoletnia Mari wiedzie spokojne życie rodzinne, ma – jak jej się wydaje – kochającego męża, dorastające dzieci i matkę, która zajmuje się domem. Dzięki temu kobieta może pracować jako kierowniczka hotelu dla robotnic w prowincjonalnych zakładach. Właśnie tam poznaje młodą Juli, która przechodzi ciężki czas w swoim małżeństwie. Mari angażuje się w pomoc dziewczynie, zaprzyjaźnia się z nią i pod jej wpływem uświadamia sobie, że jej życie nie jest tak udane jak myślała.

Márta Mészáros w latach 70-tych XX wieku zyskała opinię czołowej, obok francuskiej reżyserki Agnès Vardy, przedstawicielki europejskiego kina kobiecego. Obydwie walczyły o obecność wielowymiarowych postaci kobiet w kinie, obydwie niejednokrotnie uprawiały sztukę codzienności, opowiadając pozornie nieciekawe historie, afirmując je, nadając im w ten sposób kulturowego znaczenia. „One dwie” nie tylko są filmem ważnym ze względu na podejmowaną problematykę, ale także świadectwem doskonałego opanowania warsztatu reżyserskiego.

Adam Garbicz porównuje film Márty Mészáros do wybitnego kina psychologicznego Ingmara Bergmana: „tak jak Bergman w swoich badaniach związków mężczyzny i kobiety w Scenach z życia małżeńskiego, Mészáros koncentruje się na wyobrażeniu osobowości, minimalizując naddatki przekazu (…) niewidzialność formy z pewnością nie oznacza tu jej nieobecności”. (Adam Garbicz, „Kino, wehikuł magiczny. Przewodnik osiągnięć filmu fabularnego. Podróż piata, 1974-1981”, s. 277).

27.03.2018 r. (wtorek), godz.18.00

Dziennik dla moich dzieci
Występują: Zsuzsa Czinkóczi, Pál Zolnay, Jan Nowicki, Tamás Tóth
Zdjęcia: Nyika Jancsó
Muzyka: Zsolt Döme
Węgry, 1984, 106 min, kopia 35 mm

Bardzo osobisty film reżyserki, będący jednocześnie przykładem kina politycznego najwyższej próby. Pierwsza część autobiograficznego cyklu, z którego kolejne to:  Dziennik dla moich ukochanych (1987) oraz Dziennik dla mojego ojca i matki(1990). Już samo zatytułowanie trylogii „dziennik dla” podkreśla prywatny wymiar opowieści, subiektywny ogląd rzeczywistości bez pretensji do całościowego obiektywnego ujęcia. Dzienniki stały się dla reżyserki próbą konfrontacji z najboleśniejszymi momentami własnej biografii.

Dziennik dla moich dzieci wiąże się z okresem dorastania pod opieką przybranej matki (w tej roli Anna Polony). Jest rok 1946. Szesnastoletnia Juli (porte-parole reżyserki) wraca na Węgry po latach spędzonych w ZSRR, gdzie straciła obydwoje rodziców. Powrót dziewczyny do rodzinnego Budapesztu jest możliwy dzięki koneksjom Magdy, która zostaje przybraną matką Juli. Będąc zaangażowaną działaczką partyjną, chce narzucić nastolatce wychowanie w duchu socjalizmu partyjnego. Dziewczyna coraz bardziej się buntuje – ucieka w świat marzeń, sztuki, kina i pierwszych miłości, zaniedbując przy tym szkołę. Pomiędzy Magdą a Juli narasta coraz większy konflikt zarówno światopoglądowy, jak i różnych pomysłów na życie.

W postaci Juli odbijają się losy reżyserki. Márta Mészáros wspominała: „W tym czasie odkryłam film (…). Uwielbiałam się wkradać do ciemnej sali i do nieprzytomności oglądać czarno-białe filmy węgierskie (…). W ciemnej sali znajdowało się niewielu widzów, ponieważ zazwyczaj siedziałam w kinie przed południem, zamiast iść do szkoły. Wtedy narodziła się moja miłość do filmu.” (Márta Mészáros Ja, Marta…). Tym samym Juli-Marta przypomina nowofalową młodzież, która, podobnie jak przyszła reżyserka, swoją fascynację kinem przerobi na jeden z najważniejszych głosów pokolenia w historii kina.

Dziennik dla moich dzieci otrzymał wiele nagród na międzynarodowych festiwalach: Grand Prix za reżyserię oraz kreację żeńską dla Zsuzsy Czinkóczi na Festiwalu Filmów Węgierskich w Budapeszcie (1984), Nagroda Specjalna Jury na MFF w Cannes (1984), Nagroda Jury Protestanckiego na MFF w Monachium (1984), „Brązowy Hugo” na MFF w Chicago, Nagroda Węgierskich Krytyków Filmowych dla najlepszego filmu węgierskiego (1985).

Bilety: 14/12 zł

Do kupienia w kasie kina Kosmos oraz na www.filmowa.net

SILESIA FILM